XXIV edycja akcji Żółty Tydzień
Bądź świadomy! Nie ryzykuj – zaszczep się!

W dniach od 12 do 24 marca odbędzie się XXIV edycja ogólnopolskiej akcji Żółty Tydzień. Jej ideą jest edukacja na temat zagrożeń związanych z wirusowym zapaleniem wątroby typu A (WZW A) i typu B (WZW B) oraz popularyzacja szczepień ochronnych, jako skutecznej profilaktyki tych chorób. Adresy punktów szczepień biorących udział w akcji można znaleźć na stronie www.zoltytydzien.pl.

Świadomość zagrożenia

WZW typu A i typu B to jedne z najczęściej występujących chorób zakaźnych na świecie1,2. Nadal stanowią poważne i realne zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. W ciągu roku na świecie notuje się od 1,2 do 1,4 mln przypadków wzw typu A (tzw. żółtaczką pokarmową lub chorobą brudnych rąk), ale przypuszcza się, że choroba występuje 3-10 razy częściej3-5.

Dwa typy wirusa

WZW A, zwane potocznie przez pacjentów żółtaczką pokarmową, to choroba, która występuje praktycznie na całym świecie. Do zakażenia może dojść poprzez bezpośredni kontakt z chorą osobą lub przez spożycie skażonej wirusem żywności lub wody4. Stuprocentowej gwarancji ochrony nie daje nawet zakwaterowanie w ekskluzywnym hotelu i zachowanie podstawowych zasad higieny, ponieważ do zakażenia wystarczy umycie rąk w zainfekowanej wodzie lub spożycie jej w postaci lodu w drinku5. Jedynym sposobem zapobiegania chorobie, o udowodnionej skuteczności, są szczepienia ochronne4.

Z kolei wirusowe zapalenie wątroby typu B, tzw. żółtaczka wszczepienna18, to jedna z najgroźniejszych obecnie chorób zakaźnych2,3. Wirus wywołujący WZW typu B (HBV) nie jest tak dobrze znany opinii publicznej jak wirus HIV, mimo że jest od niego 100 razy bardziej zakaźny2,7, a do zakażenia wystarczy zaledwie kropla krwi8,9. Wśród nosicieli HBV z powodu przewlekłego zapalenia wątroby typu B, marskości wątroby lub raka pierwotnego wątroby umiera rocznie około 1 miliona osób na świecie2.

Duże imprezy mogą oznaczać większe ryzyko zakażenia wirusami zapalenia wątroby typu A i typu B12

W czerwcu do Polski przyjadą setki tysięcy kibiców, by uczestniczyć w wielkim sportowym wydarzeniu – finale Mistrzostw Europy w piłce nożnej, EURO 2012. Osoby, które będą brać udział w imprezie (jako kibice czy organizatorzy) powinny już teraz pomyśleć o odpowiedniej profilaktyce. Warto, żeby kibice pamiętali o tym, że można skutecznie zabezpieczyć się przeciwko WZW typu A i typu B – mówi prof. Alicja Wiercińska-Drapało z Kliniki Hepatologii i Nabytych Niedoborów Immunologicznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego – Jedyną pewną formą zabezpieczenia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i typu B są szczepienia i nabycie odporności. Bardzo ważne jest również unikanie ryzykownych sytuacji, kiedy może dojść do zakażenia.

Wirusowe zapalenie wątroby typu A to choroba zakaźna szerząca się głównie drogą pokarmową. Do zakażenia dochodzi najczęściej w wyniku spożycia zakażonej wirusem żywności i wody lub podczas kontaktu z osobą zakażoną HAV6,10.

By minimalizować ryzyko zachorowania na wzw typu A, lepiej wybierać butelkowaną wodę czy napoje bez dodatku lodu7,10. Jednak nawet powyższe środki ostrożności, w połączeniu z zakwaterowaniem w hotelu o wysokim standardzie i spożywaniem dań w dobrych restauracjach, nie uchronią nas w 100% przed zachorowaniem10.

Przypadek odnotowany w restauracji Monaca w stanie Pensylwania (Stany Zjednoczone) stanowi przykład dobrze ilustrujący powyższe twierdzenie. W 2003 roku zdiagnozowano tam wśród klientów tej restauracji 601 przypadków wzw typu A, hospitalizowano 124 osoby, a trzy zmarły. Do zakażenia wirusem doszło przez spożycie zakażonych cebul. Warzywa były już wcześniej zakażone, zanim trafiły do restauracji11. Warto przypomnieć, że polskie prawo zaleca szczepienia przeciwko WZW A wszystkim osobom pracującym przy produkcji i dystrybucji żywności w zakładach zbiorowego żywienia13.

Zgodnie z najnowszymi publikacjami medycznymi uczestnictwo w dużych zgromadzeniach, takich jak imprezy sportowe czy festiwale muzyczne, niesie za sobą ryzyko zachorowań na choroby przewodu pokarmowego i choroby przenoszone drogą płciową12.

W przypadku wzw typu B zakażenie szerzy się głównie podczas wykonywania zabiegów medycznych, niemedycznych lub przypadkowych związanych z naruszeniem ciągłości tkanek (skóry lub błony śluzowej) oraz ekspozycją na zakażoną krew. Do zabiegów medycznych należy np. przetoczenie zakażonej krwi lub dokonanie zabiegu zakażonym HBV sprzętem (igłą, strzykawką), a do niemedycznych np. pobieranie dożylne narkotyków, tatuowanie oraz zabiegi w salonach kosmetycznych, fryzjerskich. z użyciem niesterylnego sprzętu. Do zakażenia HBV dochodzić może również drogą seksualną2,7,9.

Uczestnictwo w dużej imprezie, w połączeniu z alkoholem może skłaniać do podejmowania ryzykownych zachowań, zwiększających możliwość zakażenia HBV12.

Kto powinien się zaszczepić – rekomendacje Polskiej Grupy Ekspertów HBV14

Bezspornie udowodniono, że szczepienia anty-HBV i anty-HAV posiadają bardzo wysoką skuteczność i dlatego powinny być zalecane każdej do tej pory nieszczepionej osobie w każdym wieku14.

Szczepienie przeciwko WZW typu A jest szczególnie zalecane:

  • osobom podróżującym do krajów z umiarkowanym lub wysokim ryzykiem zachorowania;
  • pracownikom służby zdrowia;
  • pracownikom zakładów oczyszczania miasta;
  • osobom związanym z produkcją oraz dystrybucją żywności;
  • pacjentom z przewlekłymi chorobami wątroby;
  • hemofilikom;
  • mężczyznom homoseksualnym14

W przypadku WZW B szczepieniu powinny poddać się osoby:

  • mające kontakt z chorymi i nosicielami HBV;
  • przewlekle chorzy, w tym na cukrzycę i schorzenia nerek oraz wątroby;
  • mające niedobór odporności, w tym zakażeni HIV;
  • przygotowywane do zabiegów w krążeniu pozaustrojowym;
  • stosujący dożylne środki odurzające;
  • mający w przeszłości lub obecnie wielu partnerów seksualnych;
  • osoby zawodowo narażone na zakażenie wirusem;
  • osoby odbywające wyrok w zakładach karnych14

Szczepienie = ochrona

Punkty szczepień biorące udział w akcji Żółty Tydzień oferują szczepionkę skojarzoną, uodparniającą przeciwko obu typom wirusa (standardowy schemat szczepień składa się z 3 dawek – pierwszą dawkę podaje się w dowolnie wybranym terminie, drugą dawkę po upływie 1 miesiąca, a trzecią po 6 miesiącach od podania pierwszej dawki) oraz szczepionki monowalentne, czyli takie, które chronią przed jednym z typów wirusa. W przypadku WZW typu A podaje się szczepionkę w 2 dawkach, drugą dawkę w dowolnym czasie pomiędzy 6. mies. a 5. rokiem (ale najlepiej w odstępie 6-12 miesięcy). Podstawowy schemat szczepienia przeciwko WZW typu B obejmuje 3 dawki, drugą po miesiącu od pierwszego szczepienia a trzecią po 6 miesiącach od pierwszej dawki. Tylko przyjęcie pełnego cyklu szczepienia zapewnia długotrwałą ochronę przed zakażeniem wirusem zapalenia wątroby typu A i typu B15-17.

Infografika: Wirusowe zapalenie wątroby – WZW w liczbach, drogi zakażenia, schematy szczepień

Piśmiennictwo:

  1. WHO, Hepatitis A, Departament of Communicable Diseases Surveillance and Response, 2000. [http://www.who.int/csr/disease/hepatitis/HepatitisA_whocdscsredc2000_7.pdf]
  2. WHO, Hepatitis B, Departament of Communicable Diseases Surveillance and Response, 2002. [http://www.who.int/csr/disease/hepatitis/HepatitisB_whocdscsrlyo2002_2.pdf]
  3. Kotłowski A. Szczepienia obowiązkowe i zalecane – profilaktyka przed wyjazdem do tropiku i po powrocie. Zakażenia 2006; 3: 129–36.
  4. http://infekcje.mp.pl/publicystyka/medycynapodrozy/show.html?id=55416
  5. E. Duszczyk, E. Talarek, Szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A – nowe wyzwanie na obszarach objętych powodziami, [w:] Zakażenia, 5/2010, Warszawa 2010, s. 116.
  6. W. Magdzik, Wirusowe zapalenie wątroby typu A (wzw A) Stan wiedzy i działalności praktycznej w zakresie zapobiegania i zwalczania zachorowań, Warszawa 2005, s. 39-40.
  7. A. Spira, A review of combined Hepatitis A and hepatitis B vaccination for travelers. Clin Ther. 2003 25(9):2337-2351.
  8. http://www.pis.lodz.pl/wzw_tz.htm, data dostępu 1.02.2012
  9. Magdzik W. Choroby zakaźne i pasożytnicze – epidemiologia i profilaktyka. alfa-medica press 2007; str. 334-335.
  10. M. Pokorska-Lis, Wirusowe Zapalenie Wątroby typu A w podróży – zasadność profilaktyki, Zakażenia, 4/2010.
  11. Wheeler C, Vogt TM, Armstrong GL, et al. An outbreak of Hepatitis A associated with green onions. New Engl J Med 2005; 353 (9): 890 – 897.
  12. Ibrahim Abubakar, Philippe Gautret, Gary W Brunette, Lucille Blumberg, David Johnson, Gilles Poumerol, Ziad A Memish, Maurizio Barbeschi, Ali S Khan Global perspectives for prevention of infectious diseases associated with mass gatherings, The Lancet Infection Vol. 12 January 2012.
  13. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2012 r. w sprawie wykazu rodzajów czynności zawodowych oraz zalecanych szczepień ochronnych wymaganych u pracowników, funkcjonariuszy, żołnierzy lub podwładnych podejmujących pracę, zatrudnionych lub wyznaczonych do wykonywania tych czynności.
  14. Szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B. Polska Grupa Ekspertów – zespół ds. szczepień (24 października 2011 r.) Zakażenia 6/2011; str. 154-157,
  15. Charakterystyka Produktu Leczniczego firmy GSK.
  16. Charakterystyka Produktu Leczniczego firmy GSK.
  17. Charakterystyka Produktu Leczniczego firmy GSK.
  18. Mrukowicz J. „Pierwsze 2 lata życia dziecka”, Medycyna Praktyczna, Kraków 2010
  19. Juszczyk J. Wirusowe zapalenia wątroby. w: Choroby Zakaźne I pasożytnicze. Wyd.Lek.PZWL,Warszawa,2010.
  20. Program Szczepień Ochronnych 2012, Komunikat GIS.